Niepełnosprawności ruchowe

W skrócie o niepełnosprawnościach ruchowych oraz towarzyszących im niepełnosprawnościach neurologicznych

Niepełnosprawności ruchowe, na które cierpią studenci, mogą przybierać wiele różnych form. Mogą być czasowe lub chroniczne, zmieniające się, stabilne lub zwyrodnieniowe, mogą występować w obrębie całego ciała lub tylko poszczególnych jego części. Niektórzy studenci z niepełnosprawnością ruchową lub nabytymi urazami mózgu, mogą mieć trudności z percepcją. Czynnikiem wpływającym niekorzystnie na naukę, może być także negatywne postrzeganie ich niepełnosprawności. Brak postępów może być także spowodowany przez niskie wymagania stawiane przez osoby uczące. Zdarza się, że umiejętności językowe osób niepełnosprawnych ruchowo uległy zaniedbaniu przez nadmierne oszczędzanie ich w szkole.

Niesprawność narządu ruchu nie dotyczy jedynie osób poruszających się na wózkach, choć najczęściej jest z  tą grupą utożsamiana.

Głównymi przyczynami niepełnosprawności ruchowych mogą być między innymi: porażenie mózgowe, stwardnienie rozsiane, guzy mózgu, stany po zabiegach trepanacji czaszki, powikłania po leczeniach neurologicznych, uszkodzenia rdzenia kręgowego, dystrofia mięśniowa, miastenia (zanik mięśni), urazy czaszkowo-rdzeniowe, urazy po wypadkach komunikacyjnych.

Ze względu na zakres niesprawności osoby na wózkach można podzielić na:

• osoby z tetraplegią - tetraplegia to paraliż czterokończynowy, który powstaje na skutek uszkodzenia rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym (nazwa pochodzi od łacińskiego słowa tetra, czyli cztero i -plegia w złożeniach: paraliż określonego rodzaju od gr. plege - cios, rana),
• osoby z paraplegią - paraplegia, to porażenie poprzeczne - schorzenie neurologiczne, które polega na porażeniu dwukończynowym (najczęściej dotyczy ono kończyn dolnych) i jest spowodowane uszkodzeniem rdzenia kręgowego na różnych poziomach lub uszkodzeniem mózgu.

Cechy wpływające na uczenie i nauczanie

Dostępność

Podstawową barierą, z jaką styka się student niepełnosprawny ruchowo, jest brak dostępności środowiska akademickiego. Należy sobie odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań: Czy studenci mogą dotrzeć do budynku? Czy w sali jest odpowiednio dużo miejsca dla studentów na wózkach? Czy jest tu miejsce, w którym mogliby odpocząć lub zrobić sobie przerwę? Czy student jest w stanie dosięgnąć do wszystkich przyrządów i pomocy naukowych?

Trudności w percepcji

Studenci z niepełnosprawnością ruchową, chorobami neurologicznymi czy nabytym urazem mózgu, mogą mieć trudności percepcyjne. Mogą one przybierać różne formy: niektórzy studenci mają problem z wzrokowym lub słuchowym przyswajaniem informacji, inni natomiast widzą i słyszą, ale nie potrafią przetwarzać otrzymanych komunikatów. Może to wpływać niekorzystnie na zdolność czytania i pisania, np. powodować trudności w znajdywaniu odpowiedniego miejsca na stronie lub przejawiać się wodzeniem wzrokiem od lewej do prawej strony.

Trudności w mowie i komunikacji

Studenci z zaburzeniami neurologicznymi, którzy jąkają się lub doświadczają innych problemów wymowy, podobnie jak studenci, którzy są głusi lub niedosłyszą, mogą mieć trudności w komunikacji werbalnej, a zatem będą mieli problemy z egzaminami ustnymi.

Osoby mające trudności w komunikacji często są uważane za dużo mniej zdolne, niż w rzeczywistości. Nauczyciel powinien skoncentrować się na inteligencji i zdolnościach danego studenta, nawet jeśli jego mowa jest bardzo powolna lub niewyraźna. Potencjał takich studentów jest często niezbadany. Należy pozwolić tym studentom zdawać egzaminy w formie ustnej.

Zaburzenia pamięci

Zaburzenia pamięci mogą być podstawowym problemem studentów z urazem mózgu. W takim przypadku nauczyciel powinien opracować nowe sposoby nauczania, pamiętając, by nie obniżyć wymagań w stosunku do tego studenta. Powinno się również udzielać wskazówek na temat alternatywnych metod uczenia się.

Studenci z zaburzeniami pamięci krótkotrwałej mogą zapominać instrukcje i wytyczne dane przez nauczyciela. Niektórzy studenci mogą mieć zmienną uwagę i być w stanie dokończyć pewne zadanie w szybkim czasie podczas jednych zajęć, ale na kolejnych już mieć z tym problem. Sprawia to szczególną trudność w ocenie postępów w nauce. Niektórzy studenci z zaburzeniami pamięci długotrwałej mogą nie być w stanie zapamiętać pewnej rzeczy mimo wielokrotnego powtarzania i ogromu pracy; muszą za każdym razem zaczynać od nowa. Należy ponadto zapamiętać, że zaburzenia pamięci nie mają wpływu na poziom inteligencji studenta.

Trudności w pisaniu

Studenci z niedowładami rąk, mogą mieć problem z pisaniem w takim samym tempie jak studenci pełnosprawni. Ponadto może wystąpić problem odczytania ich niewyraźnego pisma. Należy pamiętać o wydłużeniu dla nich czasu potrzebnego do napisania egzaminu lub zaproponować możliwość pisania przy pomocy komputera, ewentualnie zamienić egzamin pisemny na ustny.

Strategie nauczania

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie w zakresie nauczania osób niepełnosprawnych. Niniejszego wykazu nie należy uważać za wyczerpujący oraz należy pamiętać, że wszystkie osoby uczące się, stanowią odrębne jednostki i sposób uczenia, który sprawdza się w odniesieniu do jednej z nich, niekoniecznie będzie równie właściwy w stosunku do innej. Mogą Państwo również zechcieć skontaktować się z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych w Waszej Instytucji, które przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które można dodać do naszej listy, prosimy o przekazanie sugestii pocztą elektroniczną na adres bsn@adm.uj.edu.pl.

• W trakcie porozumiewania się ze studentem na wózku, dobrze jest przyjąć pozycję umożliwiającą kontakt wzrokowy. Nie powinno się prowadzić konwersacji z pozycji stojącej, patrząc na rozmówcę z góry.
• Podczas egzaminów ustnych i innych sytuacji związanych z mówieniem, należy pozwolić studentowi ustalić jego własne tempo. Należy poświęcić czas na zrozumienie odpowiedzi studenta, nie kończyć za niego wypowiedzi. Osoba prowadząca zajęcia powinna w razie niewyraźnego wymawiania poprosić o powtórzenie kwestii.
• Należy zagwarantować odpowiednią ilość czasu przy egzaminie pisemnym dla studentów, którzy mają problem z szybkim i wyraźnym pisaniem, ewentualnie zapewnić możliwość pisania egzaminu przy pomocy komputera lub asystenta.
• Należy upewnić się, czy sale są ogólnodostępne – sprawdzić ustawienie ławek i zobaczyć, czy można wjechać do sali na wózku. Sprawdzić, czy nie ma ciężkich drzwi i wysokich progów oraz jak dużo czasu zajmuje pokonanie trasy na zewnątrz budynku,.
• Należy zagwarantować wystarczającą ilość czasu, aby student mógł swobodnie przemieścić się pomiedzy salami, czy budynkami.