Charakterystyka trudności z mówieniem wpływających na uczenie się i nauczanie

Niektórzy studenci mają trudności w komunikacji werbalnej. Mogą to być problemy z wyrażeniem swoich myśli (dysfazja) albo też brak kontroli nad mięśniami zaangażowanymi w proces mówienia spowodowany uszkodzeniem czy schorzeniem np. udarem czy porażeniem mózgowym. Mogą też wystąpić problemy z płynnością mowy (jąkanie się). Osoby głęboko niesłyszące od urodzenia będą miały trudności z komunikacją werbalną, ponieważ nabywanie umiejętności komunikacyjnych, odbywa się w tym przypadku głównie poprzez słyszenie mowy. Niezdolność do wyrażenia swoich myśli w sposób precyzyjny, może powodować, że osoba z trudnościami tego typu, może być postrzegana jako mniej zdolna czy mniej inteligentna niż jest w rzeczywistości.

Aby mowa i język rozwinęły się skutecznie, potrzeba wielu umiejętności. Nieprawidłowości w rozwoju mowy mogą przejawiać się w sposób bardzo róźnorodny. Niektórzy mogą mieć trudności z ruchem mięśni kontrolującymi mowę, inni nie rozumieją zasad prowadzenia rozmowy lub znaczenia jakiegoś zdania. Są również osoby, które w ogóle nie rozumieja lub nie używają języka. Istnieją różne terminy opisujące różne typy trudności – w tym trudności fonologiczne, artykulacyjne, dyspraksję werbalną, dyzartrię, semantyczno-pragmatyczne zaburzenie mowy, zespół Aspergera i mutyzm selektywny. Większość ludzi pokonuje trudności przy odpowiedniej pomocy.Praktyka badawcza pokazuje jednak, że jedna na pięćset osób doświadcza poważnych lub długoterminowych problemów.

Studenci mający trudności z mówieniem najprawdopodobniej wypracowali własne strategie komunikacji oraz opanowali sposoby radzenia sobie w różnych sytuacjach jeszcze przed rozpoczęciem studiów.

Osoby mające poważne dysfunkcje mowy mogą do komunikowania się używać technologii wspierających np. elektronicznych lub komputerowych syntezatorów mowy. Mogą też korzystać z notatników i tabliczek, ułatwiających komunikację; student może też komunikować się przekazując znaki tłumaczowi, lub korzystając z pomocy asystenta spełniającego rolę komunikatora. Języka uczymy się głównie słysząc mowę i mówiąc,dlatego też znaczących trudności mogą doświadczać zarówno studenci z dysfunkcją słuchu, jak i z dysfunkcją mowy. Mogą oni potrzebować dodatkowych zajęć językowych.

Kluczową kwestią, o jakiej pamiętać powinna kadra akademicka jest to, aby cenić własny wgląd studenta w swoje potrzeby. Komunikuj się ze studentem z dysfunkcją mowy z dużym wyprzedzeniem, stosując preferowany przez niego sposób komunikacji i omów z nim sposoby, dzięki którym dawał on sobie wcześniej radę w podobnych sytuacjach. Te metody mogą być następnie zaadaptowane tak, aby umożliwić studentowi skuteczne uczestnictwo w seminarium i zajęciach wymagających pracy grupowej.

W niektórych przypadkach student może po prostu potrzebować oparcia. Przykładowo, może on/ona wstydzić się, że mówi wolno. Dobrym rozwiązaniem jest zapewnianie studenta, o tym, że wolne mówienie pozwoli pozostałym osobom uczestniczącym w seminarium pomyśleć o tym, o czym się w danym momencie mówi. Możesz również powiedzieć, że inni studenci najczęściej są wyrozumiali i pomocni.

Jąkanie się

Jąkanie charakteryzuje się pewnymi typowymi cechami:

• Powtarzanie całych słów, np. „a, a, a potem w lewo”.
• Powtarzanie pojedynczych dźwięków, np. „chchodź ttutaj”.
• Wydłużanie dźwięków, np. „czczczczasami wychodzę”.
• Blokowanie dźwięków, gdy usta są gotowe, ale nie wydobywa się z nich żaden dźwięk.
• Napięcie na twarzy – w mięśniach wokół oczu, nosa, warg lub szyi.
• Mogą wystąpić dodatkowe ruchy ciała, gdy podejmowana jest próba wypchnięcia słowa z ust, np. tupanie, zmiana pozycji ciała czy bębnienie palcami.
• Mogą wystąpić zaburzenia w sposobie oddychania, np. powstrzymywanie oddechu w czasie mówienia lub branie przesadnego wdechu przed mówieniem.
• Płynność mowy jest najczęściej zaburzona, co może spowodować irytację mówcy i słuchającego.

Czasami osoby jąkające mogą przyjąć strategie będące próbą zminimalizowania lub ukrycia tego problemu, na przykład:

• Unikanie lub zmienianie słów - mówienie „Zapomniałem, co miałem powiedzieć” lub przechodzenie do innego słowa, gdy zaczyna się jąkanie, np. „W sobotę widziałem mojego br- br- br... moją siostrę”.
• Unikanie pewnych sytuacji – na przykład zabierania głosu na seminariach lub ustnych prezentacji.

• Przydatne może okazać się zorganizowanie na początku semestru spotkania podczas którego omówione zostaną szczegółowo wszystkie pytania i wymagania studentów. Student powinien mieć już opracowane własne strategie radzenia sobie z różnymi sytuacjami oraz być w stanie powiedzieć Ci, jakie wsparcie może być dla niego korzystne.
• Ustal, czy student doświadczający trudności komunikacyjnych zapewnił sobie alternatywny system komunikacji, na przykład czy korzysta z pomocy asystenta jako komunikatora.
• Rozważ korzystanie z komputera z syntezatorem mowy.
• Początkowo zadawaj pytania wymagające jedynie krótkiej odpowiedzi. Unikaj jednak pytań wymagających tylko odpowiedzi tak lub nie, gdyż mogą one wydawać się protekcjonalne.
• Zapewnij, by student mający trudnościami z mówieniem nie był wykluczony z zajęć w grupie i zarządzaj tempem dyskusji tak, aby inni studenci nie przerywali mu w niewłaściwy sposób.
• Uważnie słuchaj, co mówi student; odpowiając koncentruj się zawsze na merytorycznej stronie jego wypowiedzi, nie komentuja natomiast jej stylu.
• Gdy studenta trudno jest zrozumieć, zachowaj spokój, obserwuj ruchy warg i weź pod uwagę wyraz twarzy oraz język ciała. Staraj się unikać zgadywania lub uzupełniania zdań za studenta, by przyspieszyć komunikację, chyba że student tego oczekuje. Zawsze ustal to ze studentem.
• Poproś studenta o powtórzenie tego, co powiedział, jeśli trudno Ci zrozumieć. Powtórz studentowi usłyszaną treść, by potwierdzić zrozumienie.
• Jeśli mówienie na forum publicznym jest dla studenta szczególnie trudne i pogarsza jego problemy, najlepsze może być wcześniejsze umożliwienie studentowi nagrania ustnej prezentacji i odtworzenie jej w czasie sesji nauczania.
• Na trudności w mówieniu może wpływać stan emocjonalny danej osoby. Mowa jest często wyraźniejsza, gdy dana osoba czuje się pewnie i jest zrelaksowana, co jest jednym z najważniejszych czynników, jakie należy rozważyć komunikując się z osobami z dysfunkcjami mowy. Niech atmosfera na seminarium, będzie jak najbardziej rozluźniona i nieformalna.
• Studentom z trudnościami komunikacyjnymi wyrażenie się może zabrać więcej czasu niż innym, co wymaga cierpliwości i wyrozumiałości uczących. Staraj się mówić, zapewniając luźną atmosferę i unikając presji czasowej. Dla niektórych osób szczególnie trudne może być utrzymanie płynnej mowy w sytuacjach stresujących, np. w czasie egzaminów ustnych lub gdy robią prezentację dla reszty grupy. Jeśli zadania takie z natury rzeczy są ograniczone w czasie, zastanów się, czy nie będzie właściwe dać danej osobie kilka dodatkowych minut na ukończenie zadania tak, by mogła przekazać swój komunikat.
• Zachowaj takt i delikatność. Studenci mogą mieć wcześniejsze negatywne doświadczenia edukacyjne, co znacznie obniża ich pewność siebie.
• Dla osób z trudnościami w mówieniu ,trudna i stresująca może być komunikacja przez telefon. Poczta elektroniczna może być zatem lepszą metodą komunikacji.
• Jeśli nie rozumiesz, co student mówi, nie bój się i nie wstydź poprosić go, by powtórzył, może kilka razy. Ludzie zazwyczaj są przyzwyczajeni do powtarzania swych wypowiedzi.
• Miej pewność, że w pełni zrozumiałeś, o co chodzi studentowi. Pomocne może być powiedzenie, co zrozumiałeś i poproszenie o powtórzenie reszty.
• Być może trzeba będzie zmodyfikować egzaminy ustne tak, by umożliwić studentowi pełne pokazanie swych umiejętności. Wszelkie poczynione alternatywne ustalenia muszą być koordynowane przez uprawnioną osobę zarządzającą egzaminami.
• Pamiętaj, że jeśli student ma trudności w mówieniu, nie oznacza to automatycznie, że ma problemy ze słuchem czy zrozumieniem – mów do studentów w sposób naturalny.